Kiến trúc sư là ngư dân hay game thủ ?

Thân gửi các bạn sinh viên thiết kế,

Bài viết này HOMA architects chia sẻ về những gì diễn ra đằng sau các thiết kế của HOMA, nhằm mục đích cung cấp thêm cho các bạn một góc nhìn tập trung vào việc sáng tác mà chúng tôi đang thực hành.

Việc thiết kế hoàn toàn khác với việc sao chép và tổ hợp một cách khéo léo các thành phần của những tác phẩm khác. Nó cũng không phải là việc vận dụng thành thạo các thủ pháp thiết kế.  Sao chép khéo léo hay vận dụng thủ pháp thành thạo, nếu thiếu ý tứ bên trong, thì may lắm cũng chỉ tạo ra những công trình đẹp nhàn nhạt. Trong phần lớn các trường hợp là cho ra một thiết kế tồi.

Năng lực thiết kế đích thực của KTS được tôi luyện qua vô số lần tìm tòi và hình thành phương pháp nghiên cứu. Mặc dù việc sử dụng các tài liệu tham khảo đóng vai trò quan trọng trong việc diễn đạt ý tứ cũng như tránh phạm sai lầm của người đi trước, nhưng kiến trúc công trình phải có được qua việc tìm kiếm trực tiếp từ dữ liệu dự án kết hợp với luật chơi mà người kiến trúc sư phải tự nghĩ ra cho công trình.

Tại HOMA architects, công việc sáng tác gần với việc tìm kiếm trong thực tại hơn là việc “tạo ra” một cách trừu tượng. Phương pháp sáng tác của chúng tôi thực chất là phương pháp tìm kiếm. Chúng tôi có câu thần chú rằng:

Theo những tiêu chí nhất định của dự án,

luôn tồn tại những phương án đủ tốt,

những phương án rất tốt và một phương án xuất sắc nhất,

việc của chúng ta là tìm ra chúng”.

Chữ “tốt ở đây được tạm hiểu là phù hợp với các điều kiện khung, có giá trị thẩm mỹ được người sử dụng yêu thích và được xã hội chấp nhận. Bởi vậy mặc dù có những dự án như thể bác sỹ bó tay thầy bói đuổi về nhưng cũng không có dự án nào đủ khó để chúng tôi nản lòng.

Chúng tôi luôn tìm được các phương án đủ tốt và phương án rất tốt. Đôi khi nếu hội đủ may mắn về thời gian, kinh phí và nhân lực, chúng tôi cũng tìm được các phương án xuất sắc. Ở vị trí của chúng tôi, chắc chắn những bậc tài giỏi hơn có thể sẽ có phương án xuất sắc hơn nữa. Tuy nhiên ở trong không gian và thời gian mà dự án cho phép, chúng tôi luôn tìm thấy các phương án tốt nhất trong khả năng của mình.

Thông thường việc tìm kiếm chỉ bắt đầu khi chúng tôi đã hiểu kỹ dự án, nắm kỹ các yếu tố đầu vào. Khi đó sẽ cần thiết lập một bộ các logic đóng vai trò xương sống cho việc tìm kiếm. Mỗi hướng tìm kiếm phải bám sát theo một bộ logic nhất định mà chúng tôi coi như luật chơi của trò chơi. Việc nghĩ ra luật chơi còn quan trọng hơn cả việc chơi. Bởi vì không có luật thì chơi bời gì nữa?

HOMA architects hàng ngày làm những việc khá giống với những nhà thiết kế trò chơi và cũng là người test xem trò chơi đó đã chặt chẽ chưa và có thú vị không. Với mỗi bộ logic tùy theo tiềm năng, có thể cho từ 1 đến 10 phác thảo. Mệt ở chỗ là không chỉ có một bộ logic, mà có thể có từ 2 đến 3 bộ hay nhiều hơn nữa. Bởi vậy, có khi chỉ một bộ phận của công trình khi được mổ xẻ tìm tòi có thể lên đến 30 phác thảo theo các nhánh logic khác nhau. Và chúng tôi phải chậm rãi thực hiện việc tìm kiếm theo từng nhánh một. Phải phác ra những phương án duyên dáng nhất và cả những phương án xấu xí thô kệch nhất nữa.

Phải tìm kiếm theo từng nhánh một.

Có thể sau một vài tiếng làm việc mệt, chúng tôi tạm nghỉ và ngẫm nghĩ thêm, rồi lại ngồi phác thảo tiếp. Cứ như vậy đến khi hết thời gian dành cho việc nghiên cứu phác thảo.

Chúng tôi hiếm khi có những phác thảo đẹp theo góc nhìn hội họa. Không có thời gian cho việc đó. Các phác thảo nguệch ngoạc chỉ vừa đủ để cố định một ý tưởng thoáng qua, rồi phải chuyển qua tìm kiếm thêm các phác thảo khác. Ở giai đoạn này, những hình ảnh được xây dựng nhanh chóng trong não kiến trúc sư rồi cũng lập tức tan rã ở một tốc độ mà không máy tính nào có thể sánh kịp. Đó là tốc độ của trí tưởng tượng.

Không có thời gian cho những phác thảo đẹp theo góc nhìn hội họa

Rồi sau đấy chúng tôi lùi ra ngắm để đánh giá các phác thảo đó. Như một ban giám khảo khắt khe đang xem những phác thảo được vẽ bởi những người xa lạ. Chúng tôi phải quyết định nhanh phác thảo nào sẽ được lựa chọn đẩy lên và phác thảo nào sẽ đi thẳng vào sọt rác.

Xem video để thấy tất cả các bản phác thảo mà chúng tôi nghiên cứu chỉ cho một mặt tiền.

Với những phác thảo tiềm năng, chúng tôi cụ thể hóa thêm để biến những ký hiệu đại diện trong phác thảo thành các yếu tố mang tính vật lý gần với thực tiễn xây dựng. Tiếp đến là sử dụng phần mềm mô phỏng để kiểm tra xem trò chơi mà chúng tôi nghĩ ra có hấp dẫn không. Việc test bằng phần mềm cho chúng tôi biết trò chơi dở tệ và phải bỏ đi, hay là cần gọt giũa thêm để trở nên cô đọng và thú vị hơn.

Đôi khi có sự cám dỗ rất lớn lôi kéo bạn thêm thắt cái này cái kia vào thiết kế, hoặc đưa vào các động thái kiến trúc thái quá để nịnh mắt. Các phần mềm diễn họa có thể là tòng phạm cho sự tham lam lố lăng và cồng kềnh của kiến trúc sư. Lúc này đầu cần phải lạnh để xem dự án đích thực cần cái gì.

Bí quyết là bạn vừa phải rút bớt thông tin khỏi thiết kế để nó trở nên tối giản, vừa phải làm nó thú vị hơn nhờ chính vào việc rút bớt.

Nó hơi giống trò chơi rút gỗ.

Thực tiễn đã cho chúng tôi bài học rằng chỉ có cách kiên trì với các phương pháp tìm kiếm vững vàng thì các phương án tốt mới lộ ra.

Để tìm ra chúng, không có cách nào khác ngoài việc cần mẫn đi theo từng nhánh dấu vết. Thông thường thì việc vứt bỏ sẽ nhiều hơn là việc giữ lại. Với dự án này, phương án tốt xuất hiện ngay lập tức, với dự án khác, phương án tốt chỉ xuất hiện sau nhiều ngày cần mẫn đào bới trong khi đương đầu với stress. Bởi vậy KTS sáng tác thường hiếm khi cool ngầu như Roak trong The Fountain Head đâu nhé – đừng mơ nữa. Thường là nhìn sập sệ lắm – đã giống dân đào vàng lại còn bị đa nhân cách – đang hiền khô tự nhiên chuyển sang mode đồ sát ko báo trước.

Bạn có nhận ra ai đây không? 😉

Văn vẻ mà nói, việc tìm ý cũng hơi giống như việc quăng một mẻ lưới trên một vùng biển. Với kinh nghiệm, ngư dân có thể dò luồng cá, biết chỗ thả lưới để không phải về tay không. Nhưng không ai biết trước con cá tuyệt nhất mình sẽ bắt được là con cá gì. Tuy nhiên kinh nghiệm đánh bắt, phương pháp và công nghệ đánh bắt sẽ quyết định xác suất bắt được cá lớn, và người đánh cá sẽ biết được con cá nào là tuyệt nhất trong mẻ lưới đó thôi, không phải là tuyệt nhất đại dương.

Giống như việc quăng một mẻ lưới trên một vùng biển.

Bởi vậy, nếu bạn gọi HOMA architects là NGƯ DÂN thì chúng tôi cũng không phản đối. Chúng tôi có phương tiện đánh bắt và công nghệ luôn nâng cấp thường xuyên, đảm bảo sẽ bắt được cá ngon.

Hoặc nếu các bạn gọi chúng tôi là GAME THỦ thì chúng tôi cũng sẽ đồng ý thôi vì công việc hàng ngày của chúng tôi là viết ra và chơi thử những game bất tận về con người, không gian, ánh sáng và chất liệu.

Chúng tôi là những KTS HOMA.